Rừng cấm quốc gia Ba Vì được thành lập ngày 16-01-1991, theo quyết định số 17/CT của Chủ tịch Hội đồng bộ trưởng ( Nay là Chính phủ). Đến ngày 18 tháng 12 năm 1991 được đổi tên thành Vườn Quốc gia Ba Vì theo quyết định số 407/CT. Tháng 5 năm 2003 Vườn được Chính phủ quyết định mở rộng sang tỉnh Hoà Bình. Hiện nay, tổng diện tích của vườn 10.782 ha thuộc địa giới hành chính của hai tỉnh thành là Thủ đô  Hà Nội và tỉnh Hòa Bình bao gồm 5 huyện và 16 xã, cách Trung tâm Thủ đô Hà Nội  60 km về phía Tây.

Chức năng và nhiệm vụ chủ yếu của Vườn Quốc gia Ba Vì là:

- Quản lý, bảo vệ tài nguyên rừng, bảo vệ các di tích lịch sử văn hóa. lịch sử cách mạng.

- Bảo tồn, phục hồi và phát triển rừng.

- Nghiên cứu thực nghiệm khoa học về bảo tồn và phát triển vùng đệm.